Geen verplichting, wel verstandig: gedragscode tegen ongewenst gedrag

Wat is een gedragscode?

In een gedragscode leg je vast hoe medewerkers binnen jouw organisatie met elkaar omgaan. Je beschrijft welk gedrag je verwacht, waar grenzen liggen en wat medewerkers kunnen doen als iemand die grenzen overschrijdt.

Denk aan onderwerpen zoals pesten, discriminatie, seksuele intimidatie, agressie en geweld. Door hierover vooraf afspraken te maken, weten medewerkers waar ze aan toe zijn. Het wordt bovendien makkelijker om elkaar aan te spreken voordat een situatie uit de hand loopt.

Een gedragscode ondersteunt niet alleen medewerkers. Ook als werkgever heb je er voordeel van. Ongewenst gedrag kan leiden tot stress, conflicten en uitval. Door signalen vroeg te herkennen en serieus op te volgen, verklein je de kans dat problemen verder oplopen.

Kabinet ziet af van verplichte gedragscode

Werkgevers met tien of meer werknemers zouden volgens het wetsvoorstel verplicht worden een gedragscode tegen ongewenst gedrag op te stellen. Op 8 juni 2026 maakte minister Aartsen bekend dat het kabinet deze verplichting niet doorzet, onder meer vanwege de extra administratieve lasten en regeldruk. Dat betekent echter niet dat werkgevers niets hoeven te doen. Op grond van de Arbeidsomstandighedenwet ben je verplicht beleid te voeren om psychosociale arbeidsbelasting (PSA) te voorkomen of te beperken. Hieronder vallen werkdruk, pesten, seksuele intimidatie, agressie en geweld, en discriminatie.

Deze risico’s moeten worden opgenomen in de risico-inventarisatie en -evaluatie (RI&E) en het bijbehorende plan van aanpak. Besteed je hier onvoldoende aandacht aan, dan kan de Nederlandse Arbeidsinspectie handhaven en een boete opleggen. Hoewel een gedragscode niet verplicht is, ziet de arbeidsinspectie dit wel als een belangrijke maatregel tegen ongewenst gedrag.

Hoe stel je een goede gedragscode op?

Een goede gedragscode sluit aan op de dagelijkse praktijk binnen jouw organisatie. Begin daarom met het in kaart brengen van de risico’s. Werken medewerkers bijvoorbeeld regelmatig alleen, in de avond of op locatie bij een klant? Hebben zij veel contact met bezoekers, patiënten of gasten? Neem dan ook ongewenst gedrag door externe partijen mee.

Betrek medewerkers uit verschillende functies bij het opstellen van de afspraken. Laat ook de vertrouwenspersoon, preventiemedewerker en/of bedrijfsarts meedenken. Zo krijg je een volledig beeld van wat er speelt en voorkom je dat de gedragscode een papieren werkelijkheid wordt. Houd er ook rekening mee dat de ondernemingsraad doorgaans instemmingsrecht heeft en daarom tijdig betrokken moet worden.

Maak afspraken, meldroutes en gevolgen duidelijk

Maak afspraken, meldroutes en gevolgen duideliBeschrijf concreet welk gedrag je wel en niet accepteert. Alleen opschrijven dat iedereen respectvol met elkaar moet omgaan, geeft vaak te weinig houvast. Benoem daarom herkenbare situaties, zoals discriminerende opmerkingen, buitensluiten of ongepaste grappen.

Leg ook vast waar medewerkers terechtkunnen met een melding en welke stappen daarna volgen. Zorg voor meerdere meldmogelijkheden, bijvoorbeeld via een vertrouwenspersoon zodat iemand niet afhankelijk is van de eigen leidinggevende.

Maak tot slot duidelijk welke maatregelen je kunt nemen bij een overtreding. De reactie hangt af van de ernst van de situatie en kan uiteenlopen van een gesprek of waarschuwing tot schorsing of ontslag. Zo weten medewerkers waar de grenzen liggen én wat er gebeurt wanneer iemand daaroverheen gaat.jk

Laat de gedragscode leven binnen je organisatie

Een gedragscode op intranet zetten is niet genoeg. Zorg dat medewerkers bekend zijn met de gedragscode door deze te bespreken in een werkoverleg en mee te nemen in het inwerkprogramma voor nieuwe medewerkers. Laat het onderwerp ook terugkomen in voortgangsgesprekken.

Leidinggevenden spelen hierin een grote rol. Zij moeten het goede voorbeeld geven, signalen herkennen en ingrijpen wanneer grenzen worden overschreden. Zorg dat leidinggevenden weten hoe zij een melding zorgvuldig behandelen. Training in gesprekstechnieken en het herkennen van ongewenst gedrag kan daarbij helpen.

Wijs een verantwoordelijke aan voor het beheer van de gedragscode en evalueer deze regelmatig. Zo kunnen de afspraken tijdig worden aangepast aan veranderingen in de organisatie, nieuwe werkzaamheden of nieuwe risico’s.

Duidelijke grenzen horen bij goed werkgeverschap

Een gedragscode is geen garantie dat ongewenst gedrag nooit voorkomt. De code maakt wel duidelijk waar jouw organisatie voor staat en wat medewerkers kunnen doen als iets niet goed voelt.

De waarde zit niet alleen in het document, maar vooral in het gesprek dat je ermee op gang brengt. Door duidelijke afspraken te maken, signalen serieus te nemen en leidinggevenden goed voor te bereiden, werk je aan een veilige werkomgeving.

Please helpt ondernemers om personeelsbeleid overzichtelijk en werkbaar te maken. Ook bij vragen over sociale veiligheid, verzuim en werkgeversverantwoordelijkheden denken we met je mee. Zo weet jij wat je moet regelen en weten je medewerkers waar ze aan toe zijn.