Wet DBA

Nederland worstelt al lange tijd met de wetgeving rondom zelfstandigen. In 2005 werd de Verklaring Arbeidsrelatie (VAR) ingevoerd om opdrachtgevers vooraf zekerheid te geven over de fiscale status van ZZP’ers en of ze loonheffingen en sociale premies moesten afdragen. Dat werkte niet goed omdat het schijnzelfstandigheid juist makkelijker maakte en de Belastingdienst te weinig controle gaf. In 2016 werd de VAR vervangen door de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (DBA). Deze wet stelt dat opdrachtgevers en opdrachtnemers gezamenlijk moeten vaststellen of er sprake is van loondienst. Modelovereenkomsten (overeenkomsten van opdracht opgesteld door de Belastingdienst) konden daarbij helpen, maar in de praktijk bleek dat de samenwerking vaak anders liep dan op papier, waardoor veel onzekerheid ontstond rondom schijnzelfstandigheid. Daarnaast werd er jarenlang slechts beperkt gehandhaafd door de Belastingdienst. Op het moment dat de Belastingdienst aankondigde met ingang van januari 2025 te gaan handhaven op schijnzelfstandigheid, leidde dit tot veel onrust onder ZZP’ers en opdrachtgevers. Bovendien bleef het onduidelijk wanneer iemand wel of geen zelfstandige is.

Wetsvoorstel VBAR

Op 7 juli 2025 is het wetsvoorstel Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden (VBAR) ingediend bij de Tweede Kamer. Dit voorstel is opgesteld om meer duidelijkheid te geven over de beoordeling van arbeidsrelaties. De VBAR richt zich dan ook op de bescherming van werkende als werknemer; de zelfstandige dient beschermd te worden tegen schijnzelfstandigheid.

Het voorstel bestond uit:

Rechtsvermoeden voor ZZP’ers: als het minimum uurtarief van de ZZP’er lager is dan € 38,- dan gaat men ervan uit dat er sprake is van een arbeidsovereenkomst, tenzij het tegendeel wordt bewezen.
Criteria uit het beslis- en afwegingskader om te beoordelen of iemand een ZZP’er is:
1. Is er sprake van werkinhoudelijke aansturing?
2. Is iemand ingebed in de organisatie?
3. Is er sprake van ondernemerschap?

In plaats van duidelijkheid, gaf dit wetsvoorstel wederom zo veel onrust dat veel ZZP’ers hun opdrachten kwijtraakten en in loondienst zijn getreden.

Wetsvoorstel Zelfstandigenwet

Voor het wetsvoorstel VBAR blijkt onvoldoende draagvlak, waardoor VVD, D66, CDA en SGP met een eigen wetsvoorstel Zelfstandigenwet zijn gekomen. Dit wetsvoorstel benadert alles meer vanuit de rol van de werkende als zelfstandige. Daarmee moeten ZZP’ers een duidelijkere positie en erkenning in de wet krijgen. De wet moet vooraf duidelijk maken wanneer iemand als zelfstandige mag werken en wanneer sprake is van een dienstverband. Dit gebeurt via drie toetsen.

1. Zelfstandigentoets.

Hier draait het om de vraag: gedraagt de ZZP’er zich in de praktijk ook als zelfstandig ondernemer? Bijvoorbeeld door eigen risico te dragen, de administratie op orde te hebben en voor meerdere opdrachtgevers te werken. Daarnaast wordt verlangd dat ze zelf een voorziening voor arbeidsongeschiktheid en pensioen regelen.

2. Werkrelatietoets.

Deze toets bekijkt de relatie tussen de opdrachtgever en de ZZP’er. Hierbij wordt gekeken of de werkrelatie voldoet aan onderstaande criteria:

Vrijheid in organisatie van werktijd: de zelfstandige bepaalt in grote lijnen zelf wanneer het werk gebeurt (geen vast rooster).
Vrijheid in organisatie van werk: de ZZP’er bepaalt zelf hoe de werkzaamheden worden uitgevoerd en met welke aanpak.
Afwezigheid van hiërarchische controle: de opdrachtgever oefent geen directe controle of toezicht uit op de zelfstandige.
De wil van partijen: beide partijen spreken expliciet af dat ze samenwerken als opdrachtgever en zelfstandige.

3. Rechtsvermoeden op sectoraal niveau.

In sectoren waar schijnzelfstandigheid vaker voorkomt, kan er een rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst worden ingevoerd. Daarbij kunnen sectorafspraken en verplichtingen, zoals voorzieningen voor arbeidsongeschiktheid en pensioen meewegen.

Toetsing en ingang Zelfstandigenwet

In het voorstel staat ook dat er een aparte toetsingscommissie komt (De Commissie Beoordeling Toetsingskader Zelfstandigenwet) die werkrelaties waar nodig kan beoordelen. De beoordelingen zijn openbaar en bindend voor handhavende instanties, zoals de Belastingdienst en UWV. Het wetsvoorstel Zelfstandigenwet moet nog advies ontvangen van de Raad van State en behandeld worden door de Eerste en Tweede Kamer. De invoeringsdatum staat dus nog niet vast.

Wetsvoorstel rechtsvermoeden door de Tweede kamer

Op 10 maart 2026 is het Wetsvoorstel VBAR dusdanig gewijzigd dat de criteria om te beoordelen of er sprake is van een ZZP- of arbeidsovereenkomst zijn komen te vervallen. Het huidige kabinet is van plan om dit uiteindelijk door de Zelfstandigenwet te vervangen.

Wat nog overblijft is het rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst bij een uurtarief lager dan € 38,- voor ZZP’ers. Dit voorstel is op 21 april 2026 door de Tweede kamer aangenomen en ligt nu bij de Eerste kamer. Er wordt gestuurd op een ingangsdatum per 1 januari 2027. Ilse ziet dit als een positieve ontwikkeling: “Op deze wijze zou versneld in ieder geval iets meer duidelijkheid geboden kunnen worden. Kwetsbaren worden daarmee op korte termijn beschermd”.

Wat betekent dit voor opdrachtgevers?

Voor mkb’ers is de belangrijkste boodschap dat de samenwerking moet kloppen met de zelfstandige. Ook als je vooraf denkt ‘dit is een ZZP-opdracht’, kan het in de praktijk alsnog richting loondienst schuiven. Dat gebeurt vaak ongemerkt: je gaat aansturen alsof iemand medewerker is, je werkt met vaste roosters of iemand draait structureel mee in je organisatie. Als je kunt laten zien dat de ZZP’er echt vrijheid heeft in werktijd en uitvoering en niet onder hiërarchische controle valt, dan sta je een stuk sterker.

Ilse adviseert: “Het is belangrijk om kritisch naar je ZZP-inhuur te kijken om goed voorbereid te zijn op de Zelfstandigenwet en het rechtsvermoeden van arbeidsovereenkomst. Kijk hierbij niet alleen naar het contract, maar vooral naar hoe je samenwerkt.”

Voor zowel de opdrachtgever als de ZZP’er heeft de wet gevolgen. Het is bepalend voor hoe de samenwerking wordt ingericht. Daarom moet je samen scherp krijgen hoe er in praktijk gewerkt gaat worden, vóór je start.

Kies voor duidelijk werkgeverschap

Werk je met ZZP’ers? Dan wil je voorkomen dat een opdracht achteraf toch een arbeidsovereenkomst blijkt te zijn. Payroll biedt hier een oplossing voor. Jouw medewerkers staan gewoon bij jou op de werkvloer, maar het juridisch werkgeverschap wordt overgenomen door een partner in personeelszaken. Zo verklein je het risico op schijnzelfstandigheid en heb je geen omkijken naar verplichtingen en personeelsadministratie. Benieuwd wat dit voor jouw situatie betekent? Please denkt graag met je mee over de beste aanpak.